Ортағасырлық Сарайшық – Қазақ елінің астанасы
"Сарайшық" мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы" РМҚК

Шүмекті тұрмыстық құмыра (құмғанның алғашқы прототипі)

Табылған орны: Сарайшық қалашығы.

Хронологиясы: ХІІІ–ХV ғғ. (Алтын Орда кезеңі).

Ернеуі қысқа, тарылып келген, жиектері  толық сақталмаған (шеттері мұжылған). Жоғарғы бөлігінде сұйықтық құюға арналған дөңгелек қуыс аузы айқын көрінеді.

Ыдыстың жоғарғы иық тұсында қиғаштай жоғары бағытталған қысқа, конус тәрізді шүмек бекітілген. Бұл сұйықтықты шашыратпай, бағыттап құюға арналған.

Иық бөлігінде шүмекке қарама-қарсы (немесе жанама) тұста тік доға тәрізді тұтқаның (құлағының) сынып кеткен ізі байқалады. Бұл тұтқа ыдысты бір қолмен ұстап, су құюды жеңілдету үшін ернеу мен бүйірді жалғап тұрған.

Шар тәрізді жұмыр, жоғарғы бөлігі кең әрі ауыр келіп, төмен қарай конус пішінде күрт тарылады. Бүйірінің орта тұсынан көлденең жүргізілген қос сызықты белдеу  өтеді, бұл ыдысқа әрі сән, әрі конструкциялық беріктік береді.

Түбі кішігірім, жалпақ. Жалпы ыдыстың тегіс бетте нық тұруын қамтамасыз етеді.

Көзе шарығында  қалыпталып, шүмегі мен тұтқасы сияқты функционалды бөлшектері кейіннен қолмен жапсырылған.

Қыш сынығының сырты біркелкі емес күңгірт сұр, қара-қоңыр түсті. Мұндай реңк арнайы жабық қыш пештерінде оттегінсіз (ыстап, тотықсыздандырып) күйдіру технологиясына тән.

Жәдігер жартылай фрагменттелген (зақымдалған). Тұтқасы толық сынып қалған, ернеуінің жиектері мұжылған. Ыдыстың сыртқы бетінде топырақ астында ғасырлар бойы жатудан пайда болған ақшыл түсті тығыз минералды шөгінділердің (карбонатты қақ) іздері бар.

Мұндай пішіндегі қыш ыдыстар ортағасырлық Еділ-Жайық және Каспий маңы қалаларында өте кең таралған. Ыдыс тұрмыстық-шаруашылық және санитарлық-гигиеналық мақсаттарда пайдаланылған:

- Су, сүт немесе түрлі майларды сақтауға және дастарқанға ұсынуға қолданылды.

- Қол жууға және мұсылмандық ритуалдық тазалық (дәрет алу) амалдарына арналған. Бұл ыдыс кейінгі ғасырларда қазақ тұрмысында қолданылған мыс, жез құмғандардың тікелей балшықтан жасалған алғашқы нұсқасы болып табылады.

 

Жұмыс кестесі

Дүйсенбі/Жексенбі: 09:00-18:30

Түскі үзіліссіз/демалыссыз

Назар аударыңыз:

Сенбі, жексенбі және мереке күндері экскурсиялар

“Сарайшық” сапар орталығынан басталады.

Кері байланыс

Тел/факс: +7 702 059 7858

E-mail: museumsaraishik@mail.ru

Сенім телефоны:

8 (7172) 25-23-97

+7 700 525 23 97