Тас декор элементі / Сәулеттік декор
Тышқанмен айналдырыңыз, дөңгелекпен үлкейтіңіз.
Табылған орны: Ортағасырлық Сарайшық қалашығында жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары.
Хронологиясы: ХІІІ–ХІV ғғ. (Жошы Ұлысы / Алтын Орданың гүлденген кезеңі).
Материалы: Жәдігер өңдеуге ыңғайлы, жұмсақ әрі тығыз тас тұқымынан (болжам бойынша талькохлорит, алевролит немесе ұсақ түйіршікті әктас) қолмен қашап жасалған.
Пішіні мен ою-өрнегі: Бұйым дөңгелек, күмбез тәрізді (жартылай сфералық) пішінге ие. Декордың орталық бөлігін рельефті розетка алып жатыр — дәл ортадағы айқын жартылай сфералық бүртіктің (төбешіктің) айналасына концентрикалық шеңберлер қашалған. Мұндай геометриялық («көзді») өңдеу арнайы айналмалы кескіш құралдардың көмегімен орындалған.
Сақталу деңгейі: Тастың бетінде патинаның, топырақ қабаттарының іздері (оюдың терең жерлеріндегі қызғылт-сарғыш дақтар) және Жайық өзені атырауының ерекше топырақ құрамында ұзақ жатуынан пайда болған жасыл-көкшіл түсті табиғи өңез бар.
Өлшемдері: Фотосуреттегі масштабты сызғыш бойынша бұйымның диаметрі шамамен 5,5–6,0 см құрайды.
Бұл нысан сәндік бұйым — тас навершие (төбешік) (жиһаз фурнитурасының немесе қобдишаның элементі), зәулім ғимараттар интерьерінің сәулеттік декоры немесе монументалды тас түйме-навершие болуы мүмкін. Тасты айналдыра қашау өнерінің жоғары сапасы Алтын Орда кезеңіндегі Сарайшық қолөнершілерінің шеберлігін көрсетеді.
